ĐÌNH LÀNG MỘT THUỞ !

Qua đình ngả nón trông đình
Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu .
Ngỡ như người con gái trong câu ca dao này thương người tình có giới hạn với số ngói trên mái đình .Nhầm đấy !Nên nhớ đình làng thường được làm ở nơi Trung tâm làng ,nơi cao nhất ,hướng có lợi cho làng ,hợp phong thủy .Thường là trước đình có dòng sông ,hay ao Hồ ,Sơn thủy hữu tình .Hướng không hợp nhất quyết không thể xây đình .Toét mắt bởi tại hướng đình ...
Đình là hồn của làng Việt nơi thờ thành Hoàng làng ,nơi hội tụ của làng nên người con gái không ngày nào không thể không đi qua và cứ hết ngày này ,ngày khác đếm ngói trên mái đình ... Tình yêu vô hạn vô hồi của cô đối với người yêu cứ ngày này ,tháng khác ,khắc khoải sầu thương bao nhiêu ...bấy nhiêu .Đếm làm sao hết được...
Thật là buồn tiếc cho làng quê ,giờ : chẳng còn một mái đình
Để mình đếm ngói cho tình nặng thêm .
Làng Hào vốn vùng quê có nhiều đình chùa miếu phủ ,đến giờ chẳng còn gì .Nhớ lắm đình rồng ở trước sông nhà Lê .Phía trước là cây bàng tỏa bóng những trưa hè nắng nóng .Bên trái là cây Đa xoè tán rộng ,với tiếng kẽo kẹt khi gió lùa ...những đêm chơi ,trẻ nhỏ ù té chạy vì tiếng cú rúc ,những ánh sáng lập loè .Đình rồng có 2 cửa phụ : trái ,phải .Giữa cửa lớn có khung gỗ ,cánh cửa đóng kín không vào bên trong .5 gian đình lộng lẫy được 2 thôn Phú ,Mỹ hào lo dựng .Nhận kích thước của làng về ,mỗi thôn hì hức sửa soạn ,cho kịp ngày cất ...Đình làng Trang trí theo kiểu : Long li quy Phượng .
Trên nóc là hai con rồng chầu nguyệt : lưỡng Long chầu nguyệt .Hai con rông nằm dài trên nóc ,giữa là vâng trăng .vào trong đình những cột to mà người lớn 2 người vòng ôm mới khít .Dưới cột là những tảng đá .Bên trong những gian chính là con sư tử chạm trổ .Các góc là những con Phượng đang tung cánh ...sâu trong có lung cung mà phía sau là chùa với sân đầy những cây Hoa đại .
Thời kháng Pháp ,đình là nơi để học hành ,Trường sư phạm Trần Phú .Tại đây đã có đám cưới của một giáo viên : ông Hoàng Tiến Hành với cô Nguyễn thị Viên .Có lần họ đưa cả đoàn hàng binh Pháp về ở trong đình...Sau này ,mình cũng học ở đây ,ông Lai ,người Xuân thành thọ Xuân làm hiệu trưởng .Cuối năm học ,khen thưởng cũng được vài quyển sách viết về đồn điền cao su ...
Thế mà giờ đình đã không còn ...Bây giờ có hàng 100 tỉ chắc cũng chịu .Quyền Bính giao cho con người ít học ,bóc ngắn cắn dài ,họ đã phá đình để chia sẻ về các đội sản xuất làm nhà họp ...Thật tiếc cho làng !...Nơi đình làng giờ xây cất nghĩa Trang ,nghỉ mà ngán ngẩm .Đình là nơi hội tụ những người sống ,giờ lại Hương khói những người chết .Làng Hào sao mà cất mình lên được

LÀNG HÀO ,NGHỀ NUÔI TẰM !

Hôm qua em đi hái dâu
Gặp hai Anh ấy ngồi câu thạch bàn
Hai Anh đứng dậy hỏi han
Hỏi rằng : Cô ấy vội vàng đi đâu ?
Thưa rằng : Em đi hái dâu ...
Người con gái đang tất bật ,vội vàng lo cho tằm ăn dỗi của mình ,chẳng có thời gian đâu để tình tang với  chàng trai chưa quen biết .Nuôi tằm vốn là nghề vất vả .Các cụ xưa đã có câu : nuôi lợn ăn cơm nằm ,nuôi tằm ăn cơm đứng ...Làng Hào xưa đã có nghề này nên hiểu rõ công việc .Nghề nuôi tằm vất vả nhưng vui say .Ở làng có nhà chú họ đặt tên con cháu toàn là : Tằm Tơ Kén Nòi Ươm Vóc Nhiễu Thêu ...Thời còn Cụ Nội nhà cũng là một trong nhà nuôi nhiều và lâu nhất trong làng. .Vườn xưa vốn rộng nên dâu trồng ngay ở vườn ,chẳng phải đi xa như cô gái nọ .Hái dâu cũng rất cẩn thận .Lá không quá non cũng đừng già ,lúc sương sớm đã tan .Tằm rất dễ bị bệnh ,đã bệnh khó chữa .Một nong tằm bằng 5 nong kén ,1 nong kén bằng 9 nén tơ .Ngày xưa kinh tế chủ yếu là tự cấp tự túc ,ăn mặc phải tự lo .Trong nhà phải tận dụng nhiều chỗ để những nong tằm khi kéo kén có chỗ san sẻ .Thường dùng khung Tre 3 tầng nong để dễ bề quan sát .Cô gái vội vàng vì tằm đang ăn lên .Cứ rào rào một loáng là hết .Trăm dâu đổ đầu tằm ,các cụ nói chính là lúc này .Nuôi tằm ăn cơm đứng cũng là lúc này .Cứ nhìn con tằm lớn lên từng giờ rồi Hồng lên kéo kén ,người nuôi tằm thật vui say nhìn thành quả  của mình .Vui nhất là lúc ươm tơ .Bà và mẹ cứ Lào xào,lọc cọc kéo sợi tơ thành vòng để lộ những con nhộng béo ngậy ,nóng hổi ...Trẻ con có lẽ khoái nhất .Những đứa em sinh sau này không chứng kiến cảnh nuôi tằm của nhà thuở ấy .Con tằm đến thác ( chết ) vẫn còn Vương tơ .Những tấm lụa ,nái đến với các cô ,bà trải qua bao vất vả của nghề tằm tơ .Làng Hào tuyệt nhiên giờ chẳng còn nhà nào làm nghề này .Vào những năm 80 các quan xã được cấp trên gợi ý cũng muốn Khôi phục nghề ,cung cấp vốn cho người dân ,nhưng không phải cứ muốn là được .Những kinh nghiệm xưa đã theo những người xưa về cõi khác ...
Xa nhà ,nhớ quê ,nhớ vườn dâu xưa lòng càng da diệt .Vườn dâu xanh ngát một mầu ,nuôi tằm ,thuở ấy ,Làng Hào còn đâu !...
Pennsylvania 1-8-2013