ĐÌNH LÀNG MỘT THUỞ !

Qua đình ngả nón trông đình
Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu .
Ngỡ như người con gái trong câu ca dao này thương người tình có giới hạn với số ngói trên mái đình .Nhầm đấy !Nên nhớ đình làng thường được làm ở nơi Trung tâm làng ,nơi cao nhất ,hướng có lợi cho làng ,hợp phong thủy .Thường là trước đình có dòng sông ,hay ao Hồ ,Sơn thủy hữu tình .Hướng không hợp nhất quyết không thể xây đình .Toét mắt bởi tại hướng đình ...
Đình là hồn của làng Việt nơi thờ thành Hoàng làng ,nơi hội tụ của làng nên người con gái không ngày nào không thể không đi qua và cứ hết ngày này ,ngày khác đếm ngói trên mái đình ... Tình yêu vô hạn vô hồi của cô đối với người yêu cứ ngày này ,tháng khác ,khắc khoải sầu thương bao nhiêu ...bấy nhiêu .Đếm làm sao hết được...
Thật là buồn tiếc cho làng quê ,giờ : chẳng còn một mái đình
Để mình đếm ngói cho tình nặng thêm .
Làng Hào vốn vùng quê có nhiều đình chùa miếu phủ ,đến giờ chẳng còn gì .Nhớ lắm đình rồng ở trước sông nhà Lê .Phía trước là cây bàng tỏa bóng những trưa hè nắng nóng .Bên trái là cây Đa xoè tán rộng ,với tiếng kẽo kẹt khi gió lùa ...những đêm chơi ,trẻ nhỏ ù té chạy vì tiếng cú rúc ,những ánh sáng lập loè .Đình rồng có 2 cửa phụ : trái ,phải .Giữa cửa lớn có khung gỗ ,cánh cửa đóng kín không vào bên trong .5 gian đình lộng lẫy được 2 thôn Phú ,Mỹ hào lo dựng .Nhận kích thước của làng về ,mỗi thôn hì hức sửa soạn ,cho kịp ngày cất ...Đình làng Trang trí theo kiểu : Long li quy Phượng .
Trên nóc là hai con rồng chầu nguyệt : lưỡng Long chầu nguyệt .Hai con rông nằm dài trên nóc ,giữa là vâng trăng .vào trong đình những cột to mà người lớn 2 người vòng ôm mới khít .Dưới cột là những tảng đá .Bên trong những gian chính là con sư tử chạm trổ .Các góc là những con Phượng đang tung cánh ...sâu trong có lung cung mà phía sau là chùa với sân đầy những cây Hoa đại .
Thời kháng Pháp ,đình là nơi để học hành ,Trường sư phạm Trần Phú .Tại đây đã có đám cưới của một giáo viên : ông Hoàng Tiến Hành với cô Nguyễn thị Viên .Có lần họ đưa cả đoàn hàng binh Pháp về ở trong đình...Sau này ,mình cũng học ở đây ,ông Lai ,người Xuân thành thọ Xuân làm hiệu trưởng .Cuối năm học ,khen thưởng cũng được vài quyển sách viết về đồn điền cao su ...
Thế mà giờ đình đã không còn ...Bây giờ có hàng 100 tỉ chắc cũng chịu .Quyền Bính giao cho con người ít học ,bóc ngắn cắn dài ,họ đã phá đình để chia sẻ về các đội sản xuất làm nhà họp ...Thật tiếc cho làng !...Nơi đình làng giờ xây cất nghĩa Trang ,nghỉ mà ngán ngẩm .Đình là nơi hội tụ những người sống ,giờ lại Hương khói những người chết .Làng Hào sao mà cất mình lên được

LÀNG HÀO ,NGHỀ NUÔI TẰM !

Hôm qua em đi hái dâu
Gặp hai Anh ấy ngồi câu thạch bàn
Hai Anh đứng dậy hỏi han
Hỏi rằng : Cô ấy vội vàng đi đâu ?
Thưa rằng : Em đi hái dâu ...
Người con gái đang tất bật ,vội vàng lo cho tằm ăn dỗi của mình ,chẳng có thời gian đâu để tình tang với  chàng trai chưa quen biết .Nuôi tằm vốn là nghề vất vả .Các cụ xưa đã có câu : nuôi lợn ăn cơm nằm ,nuôi tằm ăn cơm đứng ...Làng Hào xưa đã có nghề này nên hiểu rõ công việc .Nghề nuôi tằm vất vả nhưng vui say .Ở làng có nhà chú họ đặt tên con cháu toàn là : Tằm Tơ Kén Nòi Ươm Vóc Nhiễu Thêu ...Thời còn Cụ Nội nhà cũng là một trong nhà nuôi nhiều và lâu nhất trong làng. .Vườn xưa vốn rộng nên dâu trồng ngay ở vườn ,chẳng phải đi xa như cô gái nọ .Hái dâu cũng rất cẩn thận .Lá không quá non cũng đừng già ,lúc sương sớm đã tan .Tằm rất dễ bị bệnh ,đã bệnh khó chữa .Một nong tằm bằng 5 nong kén ,1 nong kén bằng 9 nén tơ .Ngày xưa kinh tế chủ yếu là tự cấp tự túc ,ăn mặc phải tự lo .Trong nhà phải tận dụng nhiều chỗ để những nong tằm khi kéo kén có chỗ san sẻ .Thường dùng khung Tre 3 tầng nong để dễ bề quan sát .Cô gái vội vàng vì tằm đang ăn lên .Cứ rào rào một loáng là hết .Trăm dâu đổ đầu tằm ,các cụ nói chính là lúc này .Nuôi tằm ăn cơm đứng cũng là lúc này .Cứ nhìn con tằm lớn lên từng giờ rồi Hồng lên kéo kén ,người nuôi tằm thật vui say nhìn thành quả  của mình .Vui nhất là lúc ươm tơ .Bà và mẹ cứ Lào xào,lọc cọc kéo sợi tơ thành vòng để lộ những con nhộng béo ngậy ,nóng hổi ...Trẻ con có lẽ khoái nhất .Những đứa em sinh sau này không chứng kiến cảnh nuôi tằm của nhà thuở ấy .Con tằm đến thác ( chết ) vẫn còn Vương tơ .Những tấm lụa ,nái đến với các cô ,bà trải qua bao vất vả của nghề tằm tơ .Làng Hào tuyệt nhiên giờ chẳng còn nhà nào làm nghề này .Vào những năm 80 các quan xã được cấp trên gợi ý cũng muốn Khôi phục nghề ,cung cấp vốn cho người dân ,nhưng không phải cứ muốn là được .Những kinh nghiệm xưa đã theo những người xưa về cõi khác ...
Xa nhà ,nhớ quê ,nhớ vườn dâu xưa lòng càng da diệt .Vườn dâu xanh ngát một mầu ,nuôi tằm ,thuở ấy ,Làng Hào còn đâu !...
Pennsylvania 1-8-2013

CHUYỂN MÙA !...

CHẲNG CÒN ...

(Thương viếng Hương hồn ông Ma Văn Xuân - Bắc Cạn !)
Hôm nào ta mới chia xa
Hay tin ông ở quê nhà vội " đi "
Cuộc đời nửa tỉnh ,nửa mê
Nửa tan ,nửa hợp ,nửa về ,nửa đi
Canh dần ,vừa thọ 64
Hay là Kim mộc khó Hoà hợp nhau ?!
Cũng Đà trọn đạo rể ,dâu
Ba cháu Nội ngoại gần nhau những ngày...
Đời người gió thổi ,mây bay
Thương ông về với rừng cây ,gió ngàn
Con trai tu nghiệp xứ Hàn
Cõi xa ,chẳng kịp trối trăng nửa lời
Vẫn còn ...hò hẹn trong tôi
Nửa năm xa ,nhớ thăm chơi quê nhà
Bốn họ : Nông ,Ma,Triệu ,Hà
Na Rì Bắc Cạn ,chiến khu thuở nào !...

Chẳng còn ...trò chuyện cùng nhau
Nhớ thương ông ,gửi hồn vào cõi xa !...
 Pennsylvania 26-7-2013 .
- Ông Xuân ,Bác sĩ ( Tày ,dạy Đại học Thái nguyên mất đột ngột
Ngày 25-7-2013 .Sinh canh dần mệnh Mộc ,bà vợ mệnh Kim .Ông nói : bà khắc tôi nhưng không được .Nghe ông ra đi đột ngột ,xin chia buồn cùng gia quyến )

NGÔN NGỮ MÙA HỘI NHẬP !

Hiểu một cách đơn giản ,Ngôn ngữ là tiếng nói và chữ viết .Ngôn ngữ là cái vỏ của tư duy ,là công cụ để giao tiếp giữa con người với con người trong cuộc sống .Con người hơn các động vật khác là biết xử dụng tiếng nói và chữ viết .Ngôn ngữ cũng là Bộ phận không thể thiếu của nền Văn hoá của dân tộc .Ta biết rất rõ ,khi nền Văn hoá sai lầm sẽ làm cho một đất nước ,một dân tộc phải suy vong .Trong quá trình dựng nước và giữ nước ,sức sống mạnh mẽ của dân tộc luôn chiến thắng mọi cạm bẫy của kẻ thù .Tuy nhiên trong kho tàng Ngôn ngữ, ta lưu giữ những điều tốt dẹp ,tinh Hoa của Ngôn ngữ khác để làm cho Ngôn ngữ dân tộc thêm phong Phú .Vấn đề là trong mùa hội nhập ,ta dùng như thế nào để Ngôn ngữ Việt vẫn trong sáng ,đẹp đẽ .Có hai nhóm từ Cần Lưu ý là : từ hán Việt và Anh ngữ .10 thế kỷ Bắc thuộc và 10 thế kỷ thần thuộc khiến cho lượng từ hán Việt khá nhiều ,người dùng chưa hiểu hết nên dùng thừa không Cần thiết như tố chức ngày sinh Nhật ,hoặc cây cổ thụ ?Các cụ nghỉ hưu rồi vẫn cứ nguyên thế này ,nguyên thế khác .Lương của em còn khiêm tốn lắm .Khiêm tốn là từ chỉ Thái độ ,lương là xác định giá trị của công việc ,sao lại dùng khiêm tốn ?Tại sao không nói thẳng lương còn thấp ,mà dùng từ hán Việt không chuẩn để tạo nên buồn cười .Tất nhiên trong cuộc sống có lúc phải dùng từ nói giảm ,nói tránh nhưng không thể Tuỳ tiện .Từ hán Việt đã ăn sâu vào kho Ngôn ngữ ,có từ không thể thay thế được như khuyết điểm mà dùng lỗ hổng thì chướng lắm .Phong trào phụ nữ xã em còn nhiều lỗ hổng lắm .Hay độc lập là đứng một ,không thể dùng đứng một tự do .Ngày trước các cụ cứ phiên âm tiếng Pháp sang tiếng hán ,bây giờ đọc lại thấy lạ : Rutxo( Lư thoa)'Paris ( ba Lê )matxcova ( mạc tư khoa )... chữ Quốc ngữ do các giáo sĩ Bồ đào nha ,đặc biệt giáo sĩ Alexandre de Rhodes (1591-1660) người Pháp tạo nên ,dùng truyền giáo và trở thành chữ viết chính thức của dân tộc .Ngày 18-9-1924 Merlin toàn quyền Đông Dương đưa chữ Quốc ngữ vào dạy ở 3 năm đầu tiểu học và chữ Quốc ngữ lên ngôi .Ngôn ngữ Việt phát triển thêm...
Thế giới đã sang thời kỳ toàn cầu hoá ,thế kỷ 21 .Tiếng Anh được xử dụng trong nhiều lĩnh vực đời sống của dan tộc ,đáy là điều tất yếu .Những từ viết tắt : AND ,GDP,CPI,VIP,SOS...trở nên thông dụng .Tuổi teens (13-19 tuổi ) ,hot girl..hay dùng trong giới trẻ .Rồi tràn Lan sang các nhà hàng ,đội bóng đá  ...không thể kể hết được .Nhưng có điều phát âm của người Việt còn nhiều vấn đề kể cả trên truyền hình .Thực ra tiếng Anh giọng Úc ,giọng Ấn ,giọng Việt có khác nhưng âm nào có chuẩn của nó .Time break mà đọc tai bờ réc khó nghe quá ....Con người càng tiếp thu nhiều nền Văn hoá càng tốt. ,nắm được nhiều Ngôn ngữ khác càng hay ,nhưng phải thật vững Ngôn ngữ ,bản sắc của dân tộc mình .Ngày xưa Nam Xương đã có vở kịch : Ông Tây an Nam chê trách Anh chàng quên quê cha đất tổ .Bây giờ trong thời kỳ hội nhập chúng ta rất Cần những ông Tây ấy .Vấn đề là mỗi người khi tiếp thu cái mới của người khác phải luôn nghĩ đến mình là ai và để làm gì ,chứ không phải để khoe cái mác sành điệu !
PENNSYLVANIA 6-7-2013 .

EMILY DICKINSON !

Emily Elijabeth Dickinson (1830-1886 )
Bà sinh ở Amherst Massachusetts ,huyền bí .Sinh thời bà xuất bản rất ít .Duy nhất chỉ có
nhà Tiểu thuyết ,nhà thơ jackson đương thời đánh giá bà là nhà thơ lớn .Bà sống suốt đời trong căn nhà của bố mẹ .Năm 1858-1862 ,bà làm mỗi ngày một bài thơ .Bà đã biến căn nhà của mình thành vương quốc của thơ ca .Để lại 2000 bài thơ ,đến 1955 ,mới có tuyển tập của Bà .Bà trở thành một bộ phận trong ngôn ngữ Mỹ ,nhưng lại không chính thức trở thành nhân vật trong lịch sử Mỹ .
Xin giới thiệu bài 887 :
Bà vốn làm thơ hai câu liền (para-rhyme ),tôi chuyển theo thể lục bát .

We out grow love like other things
And put it in the drawer
Till it an antique fashion show
Like costumes grandseres wore

Chúng ta chăm chút Tình yêu
Giống như chăm chút bao nhiêu áo quần
Cất nó vào tủ khi cần
Chưa thành đồ cổ ,thì mang mặc vào !...

LÀNG XƯA !

Chúng tôi rời Thị trấn Giắt về quê trong gió chiều se lạnh.Quyến từ Sài Gòn vừa về thăm ông chú bệnh vừa về thăm cảnh cũ người xưa !Người xưa đã xa vắng cảnh cũ cũng chẳng còn ...Chúng tôi loay hoay mãi ,hỏi đôi ba người rồi cũng vào được chỗ cần đến .Gặp ngay Sơn con anh Tiến ở Làng .Sơn hồ hởi chào chúng tôi,và dẫn ngay ra miếu .Vừa đi Sơn vừa khoe :trước chỉ còn nền cháu tôn tạo lại đấy chú ạ .Cháu theo mãi có quý tử đây chú .Sơn chỉ vào cậu bé cỡ học lớp 2 .Trước miếu có cây vạn tuế và cây trúc ...Chúng tôi chụp ảnh làm kỷ niệm ...Miếu này ngày xưa thiêng lắm ,có rắn thần hiển linh .Chả thế mà ở xóm này có hơn chục nóc nhà với 2 họ Đàm và Hà .Họ Đàm làm ăn phát đạt ,họ Hà học giỏi .Làng Hào xưa có mây người đi lính tây ở đây có ông bếp Sắc .Ông có 2 vợ .bà cả có một cậu con trai làm đến viện phó viện kiểm sát Tỉnh .bà 2 có những 3 con trai ...nhưng rồi ,không ai học hết chữ ngờ !...Điều đó sẽ viết sau...
Hồi ấy ở Thanh hóa có phong trào học tập Định công ,để tiến lên cnxh ,ăn chung ,làm chung .Tóm lại cứ nghiw thiên đường sắp đến ...Ông bí thư xã vốn là nhân viên hợp tác xã mua bán dẫn một đoàn tùy tùng sang học tập theo chỉ thị của trên .Cậu bí thư đoàn dịp ấy chơi gái làm cho con người ta băng huyết ,ồn ào cả lên một dạo.../.Sau khi tham quan về ,phủ lăng là xóm di dời đầu tiên lên xóm trên .Giá không có chuyện ấy ,làng Hào bây giờ cũng khác và số phận của những con người ấy chắc cũng khác .
Nhà ông bếp hai đứa con đang ăn nên làm ra đổ bệnh hiểm nghèo và ra đi tức tưởi ..Cậu cả giờ cũng không về với vợ vì khi làm quan chức bồ bịch...Ngay cả thằng cu con ở trước nhà tôi cũng mắc chứng tâm thần ...
Nó ăn cắp của nhà tôi nhiều thứ ,nhưng tiếc nhất là mấy cay cảnh...
Chúng tôi rời miếu ,nhìn về phía bãi Vũng nơi xưa chăn bò ,leo đu,đánh khăng ...bãi Vũng giờ chẳng có đường vào .Dòng sông Hào đã cạn ...Làng Hào bao nhiêu đình ,chùa ,miếu phủ bị xóa sạch .Tiếc nhất là Đình Rồng uy nghi ,nơi ấy đã thay bằng nghĩa trang...

...Cánh đồng làng trong gió chiều se lạnh ,lòng chúng tôi trào dâng một niềm bâng khuâng nuối tiếc !...Giá như ...